NASA đã đưa kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman lên quỹ đạo bằng tên lửa SpaceX Falcon Heavy, bắt đầu hành trình kéo dài khoảng ba tháng tới điểm Lagrange L2 cách Trái Đất gần 1.6 triệu km. Roman sẽ sử dụng hệ thống quan sát hồng ngoại với camera Wide Field Instrument độ phân giải khoảng 300MP để nghiên cứu năng lượng tối, vật chất tối, ngoại hành tinh và nhiều cấu trúc quy mô lớn trong vũ trụ.
Vụ phóng diễn ra lúc 7:26 sáng ngày 30/8 theo giờ miền Đông nước Mỹ từ tổ hợp Launch Complex 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. NASA bắt đầu nhận dữ liệu telemetry từ Roman khoảng bảy phút sau khi phóng, trước khi kính thiên văn tách khỏi Falcon Heavy ở phút thứ 31 và tiếp tục hành trình tới điểm L2.
Thiết bị khoa học chủ lực của Roman là Wide Field Instrument (WFI), một camera hồng ngoại có tổng độ phân giải thực tế khoảng 300.8MP. Hệ thống sử dụng 18 cảm biến riêng biệt để tạo thành một mảng thu nhận hình ảnh lớn.
- Mỗi cảm biến có độ phân giải 4,096 x 4,096 pixel.
- Tổng số điểm ảnh hoạt động vượt 300 triệu pixel.
- WFI hoạt động trong dải bước sóng khoảng 0.5-2.3 micron.
- Trường nhìn đạt khoảng 0.281 độ vuông.
Lợi thế lớn của WFI không chỉ nằm ở độ phân giải mà còn ở diện tích bầu trời có thể quan sát trong mỗi lần chụp. Trường nhìn của thiết bị rộng khoảng 100 lần Advanced Camera for Surveys trên Hubble hoặc NIRCam của James Webb, đồng thời rộng khoảng 200 lần Wide Field Camera 3 của Hubble. NASA cho biết Roman được thiết kế để khảo sát vũ trụ nhanh hơn Hubble tới khoảng 1,000 lần.
Khả năng kết hợp trường nhìn lớn với độ chi tiết cao cho phép Roman khảo sát hàng loạt thiên hà trong thời gian ngắn, theo dõi sự phân bố của vật chất tối và tìm kiếm dấu vết liên quan đến quá trình giãn nở của vũ trụ. Kính thiên văn cũng sẽ thực hiện thống kê các hệ hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, trong khi Coronagraph Instrument đóng vai trò trình diễn công nghệ quan sát trực tiếp những ngoại hành tinh có kích thước tương đương Sao Mộc.
Wide Field Instrument dự kiến được kích hoạt sau vài tuần kể từ khi Roman bắt đầu hành trình. Trong khoảng ba tháng vận hành thử, NASA sẽ tiến hành hiệu chuẩn và kiểm tra các hệ thống trước khi bước vào giai đoạn khoa học chính thức. Những hình ảnh đầu tiên từ Roman được kỳ vọng sẽ được công bố vào đầu năm 2027.
Khi đi vào hoạt động đầy đủ, Roman dự kiến gửi về Trái Đất khoảng 1.4TB dữ liệu mỗi ngày, mức cao nhất từng được ghi nhận đối với một sứ mệnh vật lý thiên văn của NASA. Lượng dữ liệu này sẽ được xử lý với sự hỗ trợ của machine learning, AI và cộng đồng các nhà khoa học để tìm kiếm những hiện tượng đáng chú ý trong các cuộc khảo sát quy mô lớn của kính thiên văn.
