Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST) vừa ghi lại hình ảnh ngoạn mục của N159, vùng hình thành sao nằm cách Trái Đất khoảng 161,000 năm ánh sáng. Bức ảnh được Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) lựa chọn làm hình ảnh tiêu biểu tháng 10/2026, cho thấy những đám mây khí dày đặc cùng hàng loạt ngôi sao trẻ trong một khu vực được ESA mô tả là nơi hình thành sao đầy biến động.
N159, tên đầy đủ LHA 120-N 159, nằm trong Đám mây Magellan Lớn (LMC), một thiên hà vệ tinh quay quanh Dải Ngân Hà. Đây là vùng H II, thuật ngữ thiên văn chỉ những khu vực chứa khí hydro bị ion hóa. Những đám mây khí hydro phân tử lạnh khổng lồ tại đây co lại dưới tác động của lực hấp dẫn, tạo điều kiện cho các ngôi sao mới hình thành.
Nhiều ngôi sao trẻ xuất hiện trong ảnh có khối lượng rất lớn và nhiệt độ cao. Chúng phát ra bức xạ cực tím mạnh, liên tục ion hóa khí hydro xung quanh. Toàn bộ khu vực được James Webb ghi lại trong bức ảnh có chiều rộng khoảng 230 năm ánh sáng.
Theo ESA, những vùng H II là dấu hiệu của hoạt động hình thành sao đang diễn ra. Khí hydro bị ion hóa phát sáng dưới tác động của bức xạ từ các ngôi sao trẻ, khiến những khu vực này trở nên nổi bật và giúp các nhà thiên văn xác định nơi các ngôi sao mới đang ra đời.
N159 là một vùng hình thành sao đặc biệt trẻ trong Đám mây Magellan Lớn, với tuổi đời chưa đầy 3 triệu năm. Nhờ khoảng cách tương đối gần Trái Đất theo quy mô thiên văn, khu vực này đã được các nhà khoa học nghiên cứu từ lâu và được quan sát bằng kính viễn vọng không gian qua nhiều thế hệ.
Ở phía bên trái bức ảnh là một vùng sáng nổi bật mang tên tinh vân Papillon. ESA mô tả đây là một đám khí hydro ion hóa đặc biệt cô đặc, được cho là có liên quan mật thiết đến quá trình hình thành những ngôi sao có khối lượng lớn. Tinh vân Papillon từng được kính viễn vọng không gian Hubble chụp ảnh vào năm 1999.
Bức ảnh mới từ James Webb còn cho thấy rõ các thành phần vật chất khác nhau bên trong N159. Những đám mây màu cam cuộn xoáy là ánh sáng phát ra từ các hydrocarbon thơm đa vòng (PAH), một nhóm phân tử chứa carbon có vai trò quan trọng trong môi trường liên sao. Các khu vực màu xanh nhạt là những đám mây khí hydro bị ion hóa, còn những dải màu đỏ sẫm biểu thị khí hydro phân tử lạnh.
Những dải khí màu đỏ này cũng là các khu vực có mật độ vật chất cao nhất trong N159. Chúng tạo thành lớp che chắn tự nhiên, bảo vệ các ngôi sao đang hình thành bên trong khỏi bức xạ mạnh và những luồng gió sao từ các ngôi sao khối lượng lớn xung quanh.
ESA cho biết khi quan sát kỹ bức ảnh, người xem có thể nhận ra những ngôi sao dưới dạng các điểm sáng nằm sâu trong các dải khí, cũng như bên trong những cột khí nhỏ màu cam vươn vào các vùng khí xanh. Theo thời gian, những cấu trúc khí đang bảo vệ các ngôi sao trẻ này sẽ dần biến mất, để lộ các ngôi sao đã phát triển bên trong.
Credit hình ảnh James Webb: ESA/Webb, NASA & CSA, E. Sabbi, M. Zamani (ESA/Webb). Ghi nhận đóng góp: M. H. Özsaraç.
