Theo lộ trình, đến ngày 15/9/2026, những kết nối 2G cuối cùng được chuyển sang các thế hệ công nghệ mới, khép lại quá trình đã được các nhà mạng chuẩn bị trong nhiều năm. Với VNPT, kế hoạch này bắt đầu từ năm 2021, bao gồm cả việc nâng cấp mạng lưới và chuyển người dùng sang công nghệ mới trước khi 2G chính thức rời mạng.
Khi 2G nhường chỗ cho 4G, 5G
2G được thương mại hóa trên thế giới từ năm 1991 và xuất hiện tại Việt Nam năm 1993. Trong hơn ba thập kỷ sau đó, công nghệ này đồng hành với giai đoạn điện thoại di động phát triển từ một dịch vụ còn mới mẻ thành phương tiện liên lạc phổ biến.
Nhu cầu sử dụng di động hiện nay đã khác xa thời kỳ chủ yếu dựa vào thoại và SMS. Video, mạng xã hội, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến cùng nhiều ứng dụng thời gian thực khiến lưu lượng dữ liệu tăng mạnh. 4G đã trở thành nền tảng kết nối phổ biến, còn 5G tiếp tục được mở rộng. Trong bối cảnh đó, việc duy trì một lớp mạng cũ không còn mang lại hiệu quả tối ưu về sử dụng tài nguyên tần số.
Dừng 2G cho phép các băng tần từng được dành cho GSM, gồm 900MHz và 1800MHz, được quy hoạch lại để phục vụ những hệ thống thông tin di động hiện đại hơn. Đây cũng là một trong những cơ sở quan trọng của lộ trình tắt 2G được cơ quan quản lý đặt ra từ năm 2024.
Đối với nhà mạng, việc kết thúc một hệ thống đã tồn tại hàng chục năm không đơn thuần là ngắt các trạm phát sóng cuối cùng. 2G có lợi thế về vùng phủ rộng, trong khi một bộ phận khách hàng vẫn sử dụng thiết bị thế hệ cũ. Vì vậy, hạ tầng thay thế cần có vùng phủ đủ rộng và người dùng phải được chuyển đổi trước khi công nghệ cũ ngừng hoạt động.
VNPT bắt đầu quá trình chuẩn bị từ năm 2021, từng bước nâng cấp, mở rộng và tối ưu mạng 4G. Trọng tâm được đặt vào những khu vực mà vùng phủ 4G còn hạn chế so với 2G, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Đến nay, vùng phủ 4G/5G của VNPT đạt trên 99% dân số và tốt hơn vùng phủ 2G. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để lớp mạng từng đảm nhiệm phần lớn nhu cầu liên lạc di động có thể rời khỏi hệ thống.
Song song với mở rộng vùng phủ 4G/5G, VNPT thực hiện chuyển đổi thuê bao, thiết bị và tắt dần 2G tại những khu vực đã đáp ứng đủ điều kiện, qua đó từng bước hoàn thành lộ trình tắt sóng 2G.
Chuyển người dùng trước khi tắt mạng
Hạ tầng mới giải quyết một phần yêu cầu của quá trình chuyển đổi. Phần còn lại nằm ở thiết bị mà người dùng đang sử dụng.
Với những người đã dùng smartphone hỗ trợ 4G/5G, quá trình chuyển đổi có thể diễn ra gần như không tạo ra khác biệt trong sử dụng hằng ngày. Tuy nhiên, người cao tuổi, người có thu nhập thấp hoặc các khách hàng vẫn quen dùng điện thoại chỉ hỗ trợ 2G có thể bị ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng liên lạc khi công nghệ cũ dừng hoạt động.
Ngay khi có lộ trình dừng 2G, VNPT đã rà soát các thuê bao và thiết bị thuộc nhóm này để xây dựng phương án tiếp cận. Khách hàng được cung cấp thông tin qua tin nhắn, cuộc gọi, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh tại xã, phường và tư vấn trực tiếp. Cùng với hoạt động thông báo, nhà mạng triển khai các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi gồm trợ giá thiết bị, tặng máy cho hộ nghèo, đổi SIM, hỗ trợ data, gói cước ưu đãi và thúc đẩy sử dụng VoLTE.
Về kỹ thuật, đây là một mắt xích cần thiết trong quá trình chuyển từ 2G lên 4G. Khi thiết bị, SIM và dịch vụ thoại trên nền VoLTE đã sẵn sàng, người dùng vẫn có thể tiếp tục thực hiện cuộc gọi mà không còn phụ thuộc vào lớp mạng 2G.
Quá trình chuyển đổi được VNPT triển khai theo từng chặng. Nhà mạng hoàn thành chuyển đổi các thuê bao điện thoại 2G trước ngày 15/10/2024. Đối với M2M/IoT, các kết nối máy với máy vẫn sử dụng nền tảng 2G có lộ trình kéo dài thêm và hoàn thành trước ngày 15/9/2026. Đến nay, các thuê bao 2G của VNPT đã được chuyển lên những công nghệ cao hơn.
Dấu mốc này thể hiện cách VNPT triển khai quá trình chuyển đổi theo hướng đưa người dùng và các kết nối sang công nghệ mới trước khi lớp mạng cũ rời hệ thống. Cách làm này giúp việc kết thúc 2G không dừng ở một mốc kỹ thuật, mà gắn trực tiếp với khả năng duy trì liên lạc cho các thuê bao đã sử dụng công nghệ này trong nhiều năm.
Với người dùng, việc tài nguyên tần số được tổ chức lại như thế nào hay một lớp mạng cụ thể ngừng hoạt động thường không phải điều được quan tâm nhiều nhất. Điều họ cảm nhận trực tiếp là điện thoại có tiếp tục thực hiện cuộc gọi, kết nối có ổn định và những dịch vụ quen thuộc có bị gián đoạn hay không.
Vì vậy, ngày 15/9/2026 đánh dấu thời điểm những trạm 2G cuối cùng ngừng phát sóng theo lộ trình, đồng thời cho thấy kết nối của người dùng vẫn được duy trì trên hạ tầng mới sau khi một công nghệ đã tồn tại hơn ba thập kỷ rời mạng.
Công nghệ có thể thay đổi, nhưng kết nối không dừng lại.
