Một nghiên cứu mới cảnh báo rằng quỹ đạo thấp của Trái Đất (LEO) có thể trở nên nguy hiểm chỉ trong vài ngày nếu các vệ tinh mất khả năng điều khiển. Trong mô phỏng của nhóm nghiên cứu, các vệ tinh có thể bắt đầu va chạm với nhau sau khoảng 2.8 ngày – một khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với dự báo trước đây về mức độ an toàn của không gian gần Trái Đất.
Kịch bản này không phải là giả định xa vời. Nó có thể xảy ra trong trường hợp các hệ thống điều khiển bị gián đoạn đồng loạt, chẳng hạn do một cơn bão Mặt Trời mạnh làm nhiễu liên lạc và hệ thống định vị. Khi đó, các vệ tinh sẽ không còn khả năng tự điều chỉnh quỹ đạo để tránh nhau.
Vì sao quỹ đạo thấp đang trở nên chật chội
Số lượng vệ tinh trong quỹ đạo thấp đã tăng nhanh trong vài năm qua, chủ yếu do sự bùng nổ của các chòm vệ tinh thương mại. Những hệ thống như Starlink liên tục phóng thêm vệ tinh, khiến mật độ vật thể trong LEO ngày càng dày đặc. Điều này giúp cải thiện kết nối Internet toàn cầu, nhưng cũng đồng thời làm tăng đáng kể nguy cơ va chạm.
Trong điều kiện bình thường, các vệ tinh được theo dõi và điều phối để tránh nhau. Các nhà vận hành thường xuyên thực hiện các thao tác điều chỉnh quỹ đạo khi phát hiện nguy cơ va chạm. Tuy nhiên, toàn bộ cơ chế này phụ thuộc vào việc duy trì liên lạc và kiểm soát từ mặt đất.
Nếu khả năng điều khiển bị gián đoạn trên diện rộng, các vệ tinh sẽ tiếp tục di chuyển theo quỹ đạo hiện tại mà không có sự điều chỉnh. Khi mật độ đủ cao, xác suất va chạm tăng nhanh và có thể dẫn đến hiệu ứng dây chuyền – nơi mỗi vụ va chạm tạo ra thêm mảnh vỡ, làm tăng nguy cơ cho các vật thể khác.
Đây chính là kịch bản thường được nhắc đến như hiệu ứng Kessler, trong đó rác vũ trụ tích tụ đến mức khiến một số quỹ đạo trở nên không thể sử dụng an toàn trong thời gian dài. Nghiên cứu mới cho thấy ngưỡng để tiến gần kịch bản này có thể thấp hơn dự đoán trước đây, đặc biệt khi số lượng vệ tinh tiếp tục tăng.
Dù vậy, đây chưa phải là tình huống đang xảy ra ngay lập tức. Các hệ thống hiện tại vẫn đang hoạt động hiệu quả trong việc tránh va chạm. Nhưng nghiên cứu đóng vai trò như một cảnh báo rõ ràng: khi không gian gần Trái Đất ngày càng đông đúc, việc quản lý, điều phối và xây dựng các kịch bản dự phòng sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
