Multispectral imaging (MSI) – công nghệ chụp ảnh đa phổ đang trở thành công cụ thay đổi cách chúng ta tiếp cận và bảo tồn di sản văn hóa. Bằng cách ghi nhận thông tin từ dải ánh sáng siêu tím đến hồng ngoại, MSI giúp hé lộ những chi tiết ẩn mà mắt người không thể quan sát bằng mắt thường: Nét mực đã phai, dấu vết bị xoá hay lớp màu nằm ẩn dưới bề mặt tranh cổ. Không cần đụng chạm vật lý, mọi thứ đều được “đọc” bằng ánh sáng. Và hệ thống Rainbow MSI của Phase One đang là một trong những giải pháp tiên tiến nhất hiện nay.
Công nghệ MSI và ứng dụng trong khảo cổ
Thông thường, nhiếp ảnh chỉ ghi lại được ánh sáng trong dải khả kiến tức những màu sắc mà mắt người cảm nhận được. MSI mở rộng giới hạn đó bằng cách chụp cùng một đối tượng qua nhiều bước sóng ánh sáng khác nhau, từ cực tím đến hồng ngoại gần. Vì mỗi vật liệu phản chiếu ánh sáng khác nhau ở các bước sóng nhất định, công nghệ MSI có thể làm nổi bật các chi tiết ẩn mà mắt người không phát hiện được. Điều này đặc biệt có giá trị với các bản thảo cổ, tranh tường bị che phủ, hay cổ vật dễ tổn thương mà không thể xử lý bằng các phương pháp xâm lấn.
Trong quá khứ, quá trình chụp ảnh MSI đòi hỏi thay tay từng bộ lọc, căn chỉnh phức tạp và dễ gây sai lệch. Phase One đã đơn giản hoá toàn bộ quy trình này với hệ thống Rainbow MSI: chỉ cần đặt đối tượng, bấm nút “Capture”, hệ thống tự động chụp lần lượt qua 16 bước sóng khác nhau, tạo ra tập hợp ảnh được căn chỉnh chính xác trong vài phút.
Hệ thống Rainbow MSI của Phase One
Trung tâm của giải pháp này là hai dòng máy ảnh Medium Format: Phase One iXH 150MP và iXG 100MP, kết hợp cùng các ống kính Schneider Kreuznach 72mm và 120mm. Các cảm biến CMOS độ phân giải cao này không chỉ chính xác về màu sắc mà còn hỗ trợ chụp trong dải UV, IR và ánh sáng thường. Hệ thống còn có thể chuyển nhanh về chế độ số hoá thông thường chỉ bằng cách lắp thêm kính lọc IR/UV cut.
Phần mềm đi kèm xử lý toàn bộ chuỗi ảnh đa phổ thành một tập hợp dữ liệu sẵn sàng cho phân tích. Với các công cụ như PCA (Phân tích thành phần chính) hay ICA (Phân tích thành phần độc lập), người dùng có thể tách riêng từng lớp vật liệu hay sắc tố – ví dụ phân biệt mực viết với nền giấy hay gỗ. Điều này giúp công việc phân tích nhanh hơn tới 50 lần so với các hệ thống cũ, đồng thời giảm sai số khi xử lý khối lượng lớn tài liệu quý.
Tái hiện chữ viết thời Tây Chu bằng ánh sáng đa phổ
Một minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của Rainbow MSI đến từ một dự án khảo cổ học tại Trung Quốc. Các nhà nghiên cứu được giao nhiệm vụ phân tích những thẻ gỗ từ thời Tây Chu, có tuổi đời hơn 2000 năm. Trên bề mặt gỗ là văn tự cổ viết bằng mực chu sa – nhưng theo thời gian, toàn bộ văn bản gần như biến mất, để lại những vệt mờ không thể đọc bằng mắt thường.
Rainbow MSI đã giúp phục hồi lại toàn bộ phần chữ này. Bằng cách chụp qua 16 bước sóng từ cực tím đến cận hồng ngoại, hệ thống thu được dữ liệu phản xạ đặc trưng của mực chu sa (dựa trên thành phần chính là khoáng cinnabar). Sau đó, phần mềm tách chính xác phần phổ của mực ra khỏi phần gỗ, giúp tái dựng nét chữ rõ ràng, gần như nguyên vẹn. Văn bản tưởng như đã thất truyền nay lại được đọc lại, mang theo những dữ kiện quý giá về xã hội Trung Hoa cổ đại.
Tiềm năng mở rộng của MSI trong bảo tồn văn hóa
MSI không còn là công nghệ dành riêng cho bảo tàng hay kho lưu trữ nữa. Với hệ thống Rainbow MSI, việc tiếp cận công nghệ này trở nên dễ dàng và nhất quán hơn. Từ các bản thảo kinh thánh cổ cho tới tranh phục chế thời Phục Hưng, MSI đang mở ra cách tiếp cận mới cho giới bảo tồn và nghiên cứu văn hoá.
Điều đáng chú ý nhất: tất cả đều diễn ra không chạm – không tác động, không nguy cơ tổn hại. Khi ánh sáng thay thế công cụ khảo cổ, MSI trở thành cách “khai quật” mới – không qua xẻ lớp đất đá, mà bằng cách chiếu sáng vào quá khứ. Phase One không chỉ cung cấp công cụ mạnh mẽ, mà còn góp phần thay đổi cách chúng ta hiểu và gìn giữ lịch sử.
