Báo cáo mới từ Climateworks Centre – tổ chức trực thuộc Đại học Monash (Úc) đã giới thiệu một lộ trình chuyển đổi dành riêng cho Thành phố Hồ Chí Minh, nhằm từng bước đưa các khu công nghiệp nơi đây tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng không.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ và đóng vai trò chủ lực của nền kinh tế, việc giảm phát thải carbon trở thành yếu tố không thể thiếu để bảo đảm phát triển bền vững. Theo Climateworks Centre, lộ trình mới được đề xuất sẽ hỗ trợ TP.HCM chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu thành mô hình phát thải ròng bằng không (Net Zero Industrial Precinct – NZIP), qua đó góp phần vào mục tiêu phát thải ròng bằng không mà Việt Nam đã cam kết.
Mô hình khu công nghiệp phát thải ròng bằng không hướng đến việc tạo ra một hệ sinh thái cộng tác giữa các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nhà đầu tư nhằm giảm phát thải khí nhà kính trong một khu vực địa lý cụ thể. Thay vì hoạt động tách biệt, các bên liên quan cùng chia sẻ cơ sở hạ tầng, tận dụng công nghệ, năng lượng tái tạo và nguồn vốn chung để thúc đẩy điện khí hóa, cải thiện hiệu suất sản xuất, đồng thời tối ưu chi phí vận hành và giảm tác động môi trường. Cách tiếp cận này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn nâng cao tính bền vững và khả năng chống chịu của toàn hệ thống công nghiệp.
Bản lộ trình của Climateworks Centre tập trung vào năm khu công nghiệp trọng điểm, chiếm hơn 70% tổng mức tiêu thụ năng lượng của toàn bộ các khu công nghiệp TP.HCM, gồm: Khu Công nghệ cao Sài Gòn, Khu Chế xuất Tân Thuận, Khu Công nghiệp Tân Tạo, Hiệp Phước và Đông Nam. Đây là những khu vực được đánh giá có tiềm năng chuyển đổi lớn, đóng vai trò tiên phong trong việc thực hiện mục tiêu Net Zero của thành phố.
Ông Khuất Tuấn Anh (Ben Khuat), Giám đốc Chính sách Climateworks Centre Việt Nam và là tác giả chính của báo cáo, nhận định rằng việc xây dựng các khu công nghiệp NZIP không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với xu thế phát triển xanh, mà còn mở ra cơ hội tăng trưởng dài hạn cho nền kinh tế. Ông chia sẻ: “Khi chuyển sang nền kinh tế carbon thấp, mô hình NZIP sẽ là động lực mới cho Thành phố Hồ Chí Minh, giúp thành phố khẳng định vị thế đầu tàu của khu vực trong lĩnh vực sản xuất bền vững”.
Ông nhấn mạnh thêm rằng việc hiện đại hóa hạ tầng năng lượng, cải tiến công nghệ sản xuất và tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp sẽ giúp TP.HCM thu hút thêm dòng vốn đầu tư xanh, đồng thời củng cố năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế trong giai đoạn chuyển đổi hướng đến phát thải ròng bằng không.
Trong hai mươi năm qua, Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP trung bình khoảng 7% mỗi năm – thuộc nhóm cao nhất khu vực. Tuy nhiên, tốc độ phát triển này cũng khiến lượng phát thải tăng nhanh, với mức tăng lên đến 140% chỉ trong vòng một thập kỷ. Riêng lĩnh vực công nghiệp hiện chiếm khoảng 54% tổng tiêu thụ năng lượng quốc gia, cho thấy vai trò then chốt của khu vực này trong việc hiện thực hóa mục tiêu Net Zero đến năm 2050. Trên phạm vi toàn cầu, hơn một phần ba lượng phát thải cũng đến từ các hoạt động công nghiệp, thể hiện tính cấp thiết của quá trình chuyển đổi.
Ông Khuất Tuấn Anh cho biết thêm: “Ngành công nghiệp sẽ là trọng tâm trong chiến lược giảm phát thải toàn cầu. Việc triển khai mô hình NZIP giúp các khu công nghiệp cắt giảm khí thải với tốc độ và quy mô phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để TP.HCM dẫn đầu khu vực trong nỗ lực giảm phát thải carbon, thúc đẩy hợp tác và đổi mới vì tăng trưởng xanh”.
Báo cáo này được phát triển dựa trên chuỗi nghiên cứu về mô hình NZIP tại Úc và khu vực Đông Nam Á, đồng thời có sự phối hợp của Trung tâm Tư vấn – Thông tin – Bồi dưỡng nâng cao trình độ Quản trị doanh nghiệp và Ứng dụng khoa học quản lý kinh tế (CIT) thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM. Đây là bước tiếp nối hợp tác giữa Climateworks Centre và các cơ quan của thành phố sau khi hai bên ký Biên bản Ghi nhớ tại Diễn đàn Kinh tế TP.HCM lần thứ 5 vào tháng 9/2024.
Thành lập từ năm 2009, Climateworks Centre là tổ chức phi lợi nhuận trực thuộc Đại học Monash – một trong 50 trường đại học hàng đầu thế giới – được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa Đại học Monash, Chính phủ Úc và Quỹ Myer. Tổ chức này hướng đến mục tiêu kết nối nghiên cứu khoa học với hành động cụ thể trong lĩnh vực khí hậu, phát triển các giải pháp giúp hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 1.5°C, đồng thời hỗ trợ quá trình giảm phát thải tại Úc, Đông Nam Á và khu vực Thái Bình Dương.
